نماز آیات و شرایط وجوب آن

25 اردیبهشت 93
 آیات (جمع آیه یا آیت) در زبان عربی یعنی «نشانه‌ها». این نماز را نماز آیات (نشانه‌ها) گویند، زیرا خواندنش هنگامی واجب است که حادثه‌ هایی ویژه روی دهد که مسلمانان ایشان را نشانه‌ های خدا می‌دانند.

چیزهایی که نام آیات برای آنها واجب است در هر شهری اتفاق بیافتد فقط مردم همان شهر باید نماز آیات بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست، ولی اگر مکان آنها بقدری نزدیک باشد که با آن شهر یکی حساب شود نماز آیات بر آنها هم واجب است .

 کسوف

نماز آیات به واسطه چهار چیز واجب می شود: 
  •  گرفتن خورشید.
  •  گرفتن ماه، اگر چه مقدار کمی از آنها گرفته شود و کسی هم از آن نترسد.
  •  زلزله، اگر چه کسی هم نترسد.
  •  رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها در صورتی که بیشتر مردم بترسند، که بنا بر احتیاط واجب باید برای اینها هم نماز آیات بخوانند.
در غیر از کسوف و خسوف و زلزله، باید آن حادثه موجب ترس و وحشت بیشتر مردم شود، و حادثه ‏اى که ترس آور نباشد و یا موجب ترس و وحشت افراد نادرى گردد، اعتبار ندارد.
اگر از چیزهایی که نماز آیات برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیافتد انسان باید برای هر یک از آنها یک نماز آیات بخواند، مثلا اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود باید دو نماز آیات بخواند.

در این باره حدیثی در کتاب‌های شیعی آمده‌است[۱]:....

از امام کاظم (ع) نقل شده که فرمود:

قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ ع یَقُولُ لَمَّا قُبِضَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ رَسُولِ اللَّهِ ص جَرَتْ فِی مَوْتِهِ ثَلَاثُ سُنَنٍ أَمَّا وَاحِدَةٌ فَإِنَّهُ لَمَّا قُبِضَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ النَّاسُ إِنَّمَا انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ لِمَوْتِ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ كُسُوفَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ آیَتَانِ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ یَجْرِیَانِ بِأَمْرِهِ مُطِیعَانِ لَهُ لَا یَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَ لَا لِحَیَاتِهِ فَإِذَا انْكَسَفَا أَوْ أَحَدُهُمَا صَلُّوا ثُمَّ نَزَلَ مِنَ الْمِنْبَرِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ صَلَاةَ الْكُسُوفِ

هنگامی که ابراهیم پسر پیامبر خدا (ص) مُرد، درپی مرگش سه سنت برای امت (اسلام) قرار گرفت:نخست که هنگامی که روانش از تن جدا شد، خورشید گرفت. مردم گفتند که فقط خورشید بهر مرگ پسر فرستادهٔ خدا گرفته‌است. پیامبر خدا پس از شنیدن این سخن بالای منبر رفت، ثنای خدا گفت سپس فرمود «ای مردم! همانا گرفتن خورشید و ماه نشانه‌هایی از نشانه‌های خدا است که فرمان‌بردارانه به فرمان او روان اند، برای مرگ و زندگی هیچ‌کس نمی‌گیرند. پس هرگاه یکی یا هردو گرفت، نماز [آیات] بگزارید.». پس از منبر پایین آمد و با مردم نماز خورشیدگرفتگی (کسوف) گزاردند... 
از همان هنگام‌ها نماز آیات بر مسلمانان واجب گشت.

از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می کند انسان باید نماز آیات را بخواند و بنا بر احتیاط واجب نباید به قدری تأخیر بیندازد که خورشید یا ماه گرفتگی در حال اتمام باشد.

اگر خواندن نماز آیات را به قدری تأخیر بیندازد که آفتاب یا ماه شروع به باز شدن کند نباید نیت ادا و قضا کند ولی اگر بعد از باز شدن تمام آن، نماز بخواند باید نیت قضا نماید.

موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند اینها اتفاق می افتد، انسان باید فورا نماز آیات را بخواند و اگر نخواند معصیت کرده و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.

در صورتی که خود متوجه خورشید و ماه گرفتگی و شرایط وجوب نماز آیات نشویم ولی عده ای به ما اطلاع دهند و ما از صحت گفتار آن ها یقین پیدا نکنیم در صورتی که بعدا مشخص شود که راست گفته اند به شرط گرفتگی کامل ماه و خورشید باید نماز آیات را خواند.

اگر هنگام وقوع زلزله و یا در زمان متصل به آن، خودتان آن را احساس نکنید، نماز آیات بر شما واجب نیست. و برای هر زلزله ای خفیف یا شدید در صورت مستقل بودن خواندن نماز جداگانه واجب است.

اگر بعد از خواندن نماز آیات متوجه شویم که نمازمان باطل بوده باید دوباره بخوانیم و در صورتی که زمان آن گذشته باشد لازم است قضا آن را بجا آوریم

اگر در وقت نماز یومیه نماز آیات هم بر انسان واجب شود، چنانجه برای هر دو نماز وقت دارد، هر کدام را اول بخواند اشکال ندارد، و اگر وقت یکی از آن دو تنگ باشد، باید اول آن را بخواند، و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اول نماز یومیه را بخواند.


پی نوشت: بحارالانوار، علامه مجلسی، جلد ۸۸، صفحهٔ ۱۵۵، باب ششم، حدیث دوازدهم

منابع: استفتاعات حضرت ایت الله خامنه ای
سایت ویکی پدیا
سایت تبیان

پایگاه مذهبی نماز
گرد آورنده: سامان سوهانیان




مطالب مرتبط : آموزش خواندن نماز آیات
نوع مطلب : نماز های واجب، 
برچسب ها : نماز واجب آیات، احکام نماز آیات، شرایط وجوب نماز آیات، چه زمانی نماز آیات بخوانیم،