نماز شب در آیات و روایات

13 خرداد 92
 نماز شب
در باب اهمیت نماز شب آیات قرآن و روایات متعددی آمده که بر اهمیت این فیض عظیم می افزاید. پاداش این عمل به این خاطر افزون است که نماز شب از مستحبات است و بر انسان واجب نگردیده است؛ تا جایی که پروردگار به ملائکه خود می فرماید:
 
«آیا این بنده مرا می بیند که از رختخواب خوش و لذیذ خودش بلند شده تا مشغول نمازی شود که من بر او واجب نکرده ام! شما شاهد و گواه باشید که او را بخشیدم.»
راه های بسیار خوبی برای رسیدن به خوبی ها فراهم می باشد که برای رسیدن به آنان ، تنها نیازمند اراده و سعه صدر می باشیم . یکی از این باب ها خواند نماز شب است، نمازی که به دور از دل مشغولی های زندگی روزمره و به دور از هرگونه تظاهر و ریا در خلوت خود با پروردگار به نیایش می پردازیم و در سکوت شب تنها صدای راز و نیاز خود را می شنویم و چه حس زیبایی است وقتی تنها برای نیایش خداوند بزرگ بیدار می مانیم.

در آیات مختلف قرآن کریم خداوند از اهمیت و ارزش نماز شب سخن گفته و بارها به آن سفارش نموده است که در ادامه به تعدادی از این آیات اشاره می نماییم....

« وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلًا طَوِیلًا؛ و پاسی از شب را برای او سجده کن و بخش طولانی از شب او را تسبیح گوی »
(سوره انسان آیه 26)

تعبیر به" لَیْلًا طَوِیلًا" اشاره به این است كه مقدار زیادى از شب را تسبیح خدا كن، در حدیثى از امام على بن موسى الرضا ع در تفسیر آن آمده كه در پاسخ این سؤال كه منظور از این تسبیح چیست؟ فرمود: منظور نماز شب است. (1)

« أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّیْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَیَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛ [آیا چنین كسى بهتر است] یا آن كسى كه او در طول شب در سجده و قیام اطاعت [خدا] مى‏ كند [و] از آخرت مى‏ ترسد و رحمت پروردگارش را امید دارد بگو آیا كسانى كه مى‏ دانند و كسانى كه نمى‏ دانند یكسانند تنها خردمندانند كه پندپذیرند » (سوره زمر آیه ۹)

تكیه روى ساعت شب برای عبادت به خاطر آن است كه در آن ساعات حضور قلب بیشتر و آلودگى به ریا از هر زمان كمتر است و مقدم داشتن ساجدا بر قائما به خاطر آن است كه سجده مرحله بالاتر از عبادت است .(2)

« وَالَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِیَامًا؛ و آنانند كه در حال سجده یا ایستاده شب را به روز مى‏ آورند » (سوره فرقان آیه ۶۴)

گرچه جمله" یبیتون" دلیل بر این است كه آنها شب را با سجود و قیام به صبح مى‏ آورند ولى معلوم است كه منظور بخش قابل ملاحظه ‏اى از شب است، و یا اگر تمام شب باشد در بعضى از مواقع چنین است. (3)

« وَمِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ؛ و پاره‏ اى از شب و به دنبال سجود [به صورت تعقیب و نافله] او را تسبیح گوى » (سوره ق آیه ۴۰)

" وَ مِنَ اللَّیْلِ" نماز مغرب و عشا را بیان مى ‏كند،" و ادبار السجود" نظر به نافله‏ هاى مغرب دارد كه بعد از مغرب بجا آورده مى‏ شود. (4)

« قُمِ اللَّیْلَ إِلَّا قَلِیلًا؛ شب را جز اندکی به عبادت برخیز  » (سوره مزمل آیه 2)

تعبیر به" قیام" در جمله" قُمِ اللَّیْلَ" به معنى برخاستن در مقابل خوابیدن است، نه فقط روى پا ایستادن . (5)

« إِنَّ رَبَّكَ یَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِن ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِّنَ الَّذِینَ مَعَكَ وَاللَّهُ یُقَدِّرُ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَیْكُمْ فَاقْرَؤُوا مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَیَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَیَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَیْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛
در حقیقت پروردگارت مى‏ داند كه تو و گروهى از كسانى كه با تواند نزدیك به دو سوم از شب یا نصف آن یا یك سوم آن را [به نماز] برمى‏ خیزید و خداست كه شب و روز را اندازه‏ گیرى مى‏ كند [او] مى ‏داند كه [شما] هرگز حساب آن را ندارید پس بر شما ببخشود [اینك] هر چه از قرآن میسر مى‏ شود بخوانید [خدا] مى‏ داند كه به زودى در میانتان بیمارانى خواهند بود و [عده‏اى] دیگر در زمین سفر مى‏ كنند [و] در پى روزى خدا هستند و [گروهى] دیگر در راه خدا پیكار مى‏ نمایند پس هر چه از [قرآن] میسر شد تلاوت كنید و نماز را برپا دارید و زكات را بپردازید و وام نیكو به خدا دهید و هر كار خوبى براى خویش از پیش فرستید آن را نزد خدا بهتر و با پاداشى بیشتر باز خواهید یافت و از خدا طلب آمرزش كنید كه خدا آمرزنده مهربان است  »(سوره مزمل آیه ۲۰)

« وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‏ أَنْ یَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً؛ و پاسى از شب را (از خواب برخیز، و) قرآن (و نماز) بخوان! این یك وظیفه اضافى براى توست امید است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستایش برانگیزد! » (سوره اسراء ایه 79)

در روایات مختلفی نیز به اهمیت نماز شب و شب زنده داری برای پروردگار اشاره شده است:

خداوند به موسی ع  خطاب کرد :
ای موسی ؛ دروغ می گوید کسی که خیال می کند مرا دوست دارد ولی هنگامی که شب فرا می رسد به جای گفتگو با من به خواب میرود .(6)

پیامبر گرامى اسلام(ص) در مورد اینكه چرا حضرت ابراهیم(ع) متّصف به صفت خلیل اللّهى شد، مى فرماید: علت اینكه خداوند حضرت ابراهیم را به عنوان خلیل خود برگزید دو امر بود: نخست اینكه آن حضرت گرسنگان را سیر مى كرد، و اهل بذل و بخشش و جود و كرم بود. دیگر اینكه به هنگامى كه غافلان از مردم در خواب بودند، آن حضرت به نماز شب مى ایستاد.

در اینجا به این مقدار بسنده می کنیم ولیکن احادیث و روایات متعددی در این باب وجود دارد.



پی نوشت ها:
1) تفسیرنمونه/ج25/ص379.
2) تفسیرنمونه/ج19/ص393.
3) تفسیر نمونه/ج15/ص1504.
4) تفسیر نمونه/ج22/ص291.
5) تفسیر نمونه/ج25/ص167.
6) اعلام الدین دیلمی ص ۲۶۳.

پایگاه مذهبی نماز

سامان سوهانیان




نوع مطلب : آیات و روایات نماز، 
برچسب ها : نماز شب و فضیلت های آن، ارزش نماز شب، نماز شب در آیات و روایات، نماز در آیات و روایات، پایگاه مذهبی نماز،